Het bijbels fundament voor dans en drama

Basisprincipe: kunst is van God/kunst is Gods idee. God gebruikt kunst. De Bijbel staat vol met kunst.

God alleen is schepper (Genesis 1/Johannes 1). Hij maakte de aarde en het heelal in een ontzagwekkende grootsheid. Alles in de natuur, het heelal, de sterren, is een afspiegeling van God. Van Zijn wijsheid, van Zijn manier van denken, van Zijn liefde en van Zijn mogelijkheden en Zijn humor.

God noemt de mens de kroon op Zijn schepping. Wat een compliment! God schiep de mens bewust als een creatief wezen. Het was Zijn bedoeling dat de mens ook zou kunnen scheppen, en in staat zou zijn zich artistiek uit te drukken. Dat de mens net als Hijzelf dingen zou kunnen uitdenken en creëren, dingen die er nog niet zijn: iets tot aanzijn roepen. Het plan van God was dat de mens kunst zou maken vanuit een relatie met Hem, dus dat er een soort van creativiteit was waarin God kon bewegen. God maakte ons precies zo, met die gaven/talenten voor ons in Zijn gedachten. In ieder mens is iets van het creatieve gelegd met een doel.

Hosea 12:11 "Ik heb tot het volk gesproken door profeten, door visioenen en door de profeten die een boodschap uitbeelden." (Amplified)

Hier wordt duidelijk genoemd dat het Gods eigen idee is om de mens door middel van uitbeelden iets te vertellen. De profeten in het Oude Testament worden herhaaldelijk gebruikt om boodschappen uit te beelden in plaats van te vertellen (bijvoorbeeld Ezechiël 4).

God gebruikt niet alleen het gesproken woord en visioenen, maar ook het uitbeelden. Hij weet als geen ander dat mensen op verschillende manieren informatie ontvangen. Kunst is God idee. God heeft iets met (uit)beelden. Hij gebruikt in de Bijbel vele vormen van creativiteit: drama, dans en verhalen om tot de harten van mensen door te dringen. God kiest op dat moment in de Bijbel bewust voor een creatieve vorm van communicatie.

Inleiding:

Hebreeuws denken: in deze filosofie (denkwijze) wordt God centraal gezet, en ziet de mens zichzelf als een instrument, als een kind van Hem. In dit denken is de mens een schepsel van de Allerhoogste en weet de mens dat zijn weg door God geleid wordt.

Dit is ook communicatie die ruimte geeft aan beeldtaal en symbolieken. Kunst in de Bijbel is niet zozeer kunst zoals wij die vandaag kennen: iets om te bekritiseren of te bekijken als toeschouwer, iets wat macht en aanzien geeft. In het Hebreeuwse denken is kunst een uiting/vieren van wat in je leeft, kunst is er als 'a celebration of life'. Bij God staat relatie boven alles. Kunst is een middel tot.......een doel. Kunst is er om te communiceren. Het gecreëerde staat niet op zichzelf.

Dit staat lijnrecht tegenover Grieks denken, waarin de mens zichzelf centraal zet. Alles wat op zijn weg komt gebruikt hij om zichzelf te trainen, te verhogen en zichzelf te veredelen. Kunst is hierin een middel tot macht en verering. De manier van kijken naar kunst is hier heel anders. Kunst is een machtsmiddel, een product. Vaak is kunst sterk verbonden aan de identiteit van de kunstenaar; als een kunstenaar niet presteert is hij niets. Zelfverheffing is hierin normaal. In dit denken staan de goden tot zijn beschikking.

Om dans en drama in de Bijbel goed te kunnen begrijpen is het essentieel dat de uitingen van kunst in de Bijbel worden bekeken vanuit het Hebreeuws denken.

Drama in de Bijbel:

Hosea 12:11 "En Ik zal tot de profeten spreken, en Ik zal veel gezichten (voor u) geven en door de dienst van de profeten getuigenissen uitbeelden" (Amplified Bible). In deze tekst belooft God dat Hij van Zich zal laten horen. Dit vers noemt verschillende manieren van communicatie van God naar de mens toe:

1. door spreken

2. door beelden

3. dat Hij de boodschap zal laten uitbeelden (door profeten).

Hierin legt God uit dat Hij verschillende manieren zal hanteren om zich te uiten naar de mens. Hij stelt Zich heel breed op in de vorm van communicatie. De profeten laat Hij verhalen uitbeelden die tot het volk spreken.

Voorbeelden van drama in de Bijbel
Ezechiël: 4:1-7 God gaf Ezechiël een opdracht iets uit te beelden. Dit was een tijd waarin het volk God ongehoorzaam was, en het volk Israel had al vele profetieën in de wind geslagen. Nu liet Hij de profeet niet spreken maar iets uitbeelden.

Ezechiël werd zelfs stom gemaakt (Ezechiël 3:26). God gaf Ezechiël een soort script dat hij moest uitvoeren. Een uitgebreid dramastuk zonder woorden. Ezechiël kreeg de opdracht een bakplaat te gebruiken en een stad te bouwen op een verhoging, met houtjes en zand. Hij moest een staat van aanval uitbeelden en zelf erbij gaan liggen. De bakplaat werd tussen hemzelf en de stad neergelegd. De Israëlieten kenden hun symbolieken. IJzer stond voor zonde. Ezechiël stond voor God en daardoor was te zien dat er zonde stond tussen het volk Israël en God zelf. Het was een waarschuwing voor het volk dat als het zich niet zou bekeren, God hen zou overgeven aan hun vijanden. Al die tijd ervoor had Ezechiël luid geprofeteerd tot het volk, maar nu, omdat Ezechiël stil was, waren de mensen nieuwsgierig naar wat hij uitbeeldde. Ezechiël 12:3-12 en Ezechiël 17:1-10.

Ook de profeten Hosea, Jeremia en Jesaja werden door God gebruikt om tot het volk te profeteren door middel van iets uitbeelden.

Parabels

De Bijbel staat vol met parabels waardoor een boodschap van God op een creatieve manier bij de mensen komt. In de oosterse cultuur gebruikte men heel vaak parabels. (Verhalen vertellen was een ware kunstvorm, er kwamen vaak verhalenvertellers op bezoek om mensen te entertainen.) Parabels waren in die tijd een normale manier van amusement op avonden, waarmee ook erfgoed werd doorgegeven. Prachtige verhalen die in gezinnen en bijeenkomsten werden verteld, die voor iedereen te begrijpen waren. Kinderen en volwassenen konden het volgen, mee naar huis nemen en thuis overdenken. Vaak ontdekte de luisteraar de kern van een parabel pas later. Het is een creatieve manier van de boodschap brengen, die Jezus heel vaak gebruikte.

De Parabel van Nathan (uit het Oude Testament)
Nathan werd door God gebruikt als profeet aan het hof van koning David. David had overspel gepleegd met Batseba. Hij had niet alleen overspel gepleegd, maar ook bedrog, fraude en moord. Zijn hele koninkrijk dreigde onder zijn geestelijke keuzes te lijden. Een koninkrijk dat bekend stond dat het God volgde... Er staat dat David zijn hart verhard had. Hij wist dat hij fout zat, maar hij wilde er niets van weten, hij stond er niet voor open! Een heel land kwam onder een geestelijke duisternis doordat de koning God losliet.

God liet Nathan zien wat er aan de hand was. Om koning David weer tot inkeer te brengen, ging Nathan niet met hem praten of hem waarschuwen (verbaal) want David had zijn hart verhard en hij zou niet luisteren. In plaats daarvan..... vertelde Nathan in grote wijsheid .....een verhaal. De parabel raakte David diep, zo diep dat hij aan het eind ervan gepassioneerd een oordeel velde over de persoon van het verhaal. Toen hij tot ontdekking kwam dat het verhaal over hemzelf ging, kwam hij onmiddellijk tot berouw. Bijzonder: God gebruikte een creatieve manier om David te bereiken.
De kracht van deze kunstvorm lag hierin, dat het verhaal niet tot Davids verstand sprak (hij zou de inhoud verwerpen) maar dat het verhaal tot zijn gevoel, zijn hart, sprak.

Dit is een cruciale reden waarom drama, dans, verhalen en symbolen zo krachtig werken. Beelden, verhalen, dans en drama worden door de kijker ontvangen via het hart, in plaats van via het intellect.


Dans

De Bijbel staat vol met voorbeelden van luide uitbundige aanbidding. Er zijn vele voorbeelden van dans: processies, bruiloftsdans, aanbiddingsdansen voor het hele volk, overwinningsdans etc. Er zijn vele gebeurtenissen waarbij de mannen dansen in de eredienst voor God. Er staat dat het volk regelmatig wordt opgedragen om te dansen, om feest te vieren (Psalm 149:3) Voor het Joodse volk was het heel normaal dat zij hun hele wezen gebruikten om de Heer te aanbidden.

Als we het verhaal lezen van de verloren zoon die door de vader wordt ontvangen, dan staat er (in de grondtekst) dat de vader de zoon tegemoet rende, sprong! In de letterlijke vertaling staat: de vader danste zijn zoon tegemoet!

Dans was een heel gewoon onderdeel in het leven van de Joden. Niet alleen in de eredienst maar ook als overwinning na de strijd, bij een bruiloft waarbij de bruidegom naar de bruid werd gebracht en op veel andere manieren. Zij waren gewoon om levensvreugde te vieren met dans. Het dansen was geen entertainment zoals wij dat kennen, waar we naar gaan zitten kijken, en wat we beoordelen als goed of slecht. Het dansen was een uiting van vreugde voor de Heer. In het Engels gezegd: a celebration of life.


Symbolieken

De Joden kenden hun symbolieken. Elk ornament aan de tabernakel, elke kleur, elke geur (kruiden, zalfolie) had een betekenis. De Joden waren daarmee bekend. Alle symbolieken in het Oude Testament verwijzen al naar de Messias. De tempel en de tabernakel waren vol van versieringen en symbolen die eigenschappen van de Heer toonden.

Voorbeeld: "Ik zal je reinigen met hysop en kleden in witte klederen". Een beeld waarin God zegt: "Ik zal je helemaal rein maken, zo schoon ben je nog nooit geweest!"

Metafoor

God gebruikte heel vaak metaforen om iemand toe te spreken. Psalm 1 zegt: "een man van God is als een boom geplant aan waterstromen".

Waarom zegt God niet heel direct: "Dat is een fijne man!" Nee, God zegt: "Hij is als een boom geplant aan waterstromen". Een beeld heeft namelijk heel veel invloed op ons. We zien het voor ons en nemen het mee in ons hart. Dat beeld zal nooit worden vergeten en het beeld landt diep in je hart. De eigenschappen van de boom zijn: hij biedt schaduw, je kunt eronder uitrusten, opgefrist worden, je afkoelen en reinigen in het water. Hij zal veel vrucht dragen die andere mensen kunnen eten, omdat hij altijd water heeft. Hij staat op de goede plek, dicht bij de Bron. Die man is als een sterke boom, vol kracht, en hij biedt schaduw aan anderen, die kunnen schuilen onder die boom. De boom geeft vruchten die mensen kunnen eten. De boom staat aan het water; het gaat dus over iemand die steeds gevoed wordt door de Heer. En de eigenschappen die gaan maar door…… Een metafoor is onvergetelijk! Zowel in het Nieuwe als Oude testament wordt veel beeldtaal gebruikt.

Toen Jakob zijn zonen zegende gebruikte hij metaforen voor elke zoon!

Joël heeft het over een vroege en een late regen. Hij heeft het over most en olie, de sprinkhaan en knager.

Gods woord is uitgekomen in Jezus. Hij is het beeld van de Vader.

Hosea's leven was een beeld voor het afvallige volk.